De Prinskouter is een volksbuurt in het hart van Ronse. Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen wil deze wijk duurzaam versterken zodat bewoners  er goed kunnen leven. Daarom bouwen de opbouwwerkers aan een toekomstperspectief.

Ronse is een faciliteitengemeente in het zuidelijkste punt van de Vlaamse Ardennen, gelegen op de taalgrens. Het is een oude textielstad, die de voorbije decennia flinke economische klappen kreeg. Dat laat zich voelen. Eén op vijf kinderen in Ronse wordt geboren in een kansarm gezin, terwijl één op drie jongeren er geen job vindt.

Het stadsbestuur investeert met succes in de opwaardering van het stadscentrum, maar in de buitenwijken is er nog veel werk. De Prinskouter is er één van. De wijk springt meteen in het oog in de atlas van ‘achtergestelde buurten in Vlaanderen en Brussel’ van Kesteloot: van de zeven achterstellingsindicatoren gaan er maar liefst zes diep in het rood. Dat voel je als je door de Prinskouter wandelt. De behuizing is krap, veel woningen staan te koop, en her en der staan panden te verkommeren. Een winkel, café of bakker is er niet, open ruimte evenmin. De wijk heeft een nieuwe adem nodig.

Prinskouter 1

Een nieuw kompas

Samenlevingsopbouw is bijna 20 jaar actief in Ronse. "Vroeger lag de nadruk op het verbeteren van de sociale cohesie", vertelt opbouwwerker Stijn Ovaere. “In opdracht van de stad organiseerden we ontmoetingsactiviteiten, buurtfeesten en rommelmarkten. Dit jaar verhuisden we onze drie wijkcentra naar één centrale basisvoorziening op de Prinskouter. Die centralisatie biedt kansen om onze doelgroepgerichte projecten meer op elkaar af te stemmen.”

Ovaere wijst erop dat het ook om een inhoudelijke wijziging gaat: “We kozen bewust om te werken met het praktijkkader ‘Aandachtsgebieden versterken’. Waar Samenlevingsopbouw al jaren werkzaam is in de wijk, verschuift de ambitie nu naar het duurzaam werken aan de wijk.”

Daarom tekent Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen nu samen met de bewoners een ambitieuze droom uit. Beleidsmedewerker Luc Joos licht toe: “We willen dat er een masterplan komt waarin alle cruciale aspecten van de wijk en het samenleven aan bod komen. Alle betrokken partijen moeten er hun zeg in hebben.” “

"Tegen 2030 willen we van de Prinskouter een goed voorbeeld van een duurzame buurt maken,” is Joos ambitieus. “Duurzaam begrijpen we als sociaal, ecologisch en economisch. De wijk moet zo toegerust worden dat de bewoners er sociaaleconomisch op vooruit gaan. We versterken het thuisgevoel, het samenleven en de solidariteit. Bovendien creëren we kansen voor meer open en publieke ruimte. We weten dat dit niet van vandaag op morgen zal lukken, maar het langetermijnperspectief is voor ons cruciaal. Het is een nieuw kompas voor onze werking in de komende jaren.”


Erop vooruit gaan

Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen kiest ervoor om het idee 'duurzaamheid' concreet te maken. Door aan een duurzame wijk te werken willen de opbouwwerkers de socio-economische positie van bewoners verbeteren. In een eerste fase worden de inspanningen gefocust op wonen en energie, niet in het minst omdat de situatie van veel bewoners op dit punt voor verbetering vatbaar is. “De Vlaamse overheid heeft tal van subsidies om aan duurzaamheid te werken: voor isolaties, voor hoog rendementsglas, voor condensatieketels, voor renovaties ...,” weet Joos. ‘”Alleen blijken die maatregelen in veel gevallen aan mensen in een kwetsbare positie voorbij te gaan. Via een gerichte buurtaanpak met huisbezoeken en een samenwerking met tal van partners willen wij dat iedereen hiervan kan genieten. Voor ons is dit een belangrijke eerste opstap naar beter wonen. In latere fases zullen we ook de toegang tot andere grondrechten onder de loep nemen.”

Prinskouter 2

De Lochting

De sociale moestuin ‘De Lochting’ geeft de Prinskouter een nieuwe dynamiek. Samenlevingsopbouw hield de Lochting in mei 2015 boven de doopvont samen met CAW Oost-Vlaanderen. “Na enig onderhandelen, stelde de Huisvestingsmaatschappij ons het braakliggend terrein ter beschikking”, herinnert Ovaere zich. “Ondertussen is het een bloeiende volkstuin met vele tuiniers.”

De Lochting doet mensen nadenken over ecologische duurzaamheid, maar heeft ook een belangrijke sociale functie. “De Prinskouter is een aankomstwijk met een groot verloop”, vertelt Ovaere. “Je ziet er voortdurend nieuwe gezichten die even snel weer verdwijnen. Dat creëert wantrouwen, zeker bij oudere bewoners. In De Lochting komen mensen met verschillende achtergronden elkaar tegen. Ongeacht hun geloof of financiële toestand, als ze in tuinieren geïnteresseerd zijn, zijn ze welkom. Bovendien werken ze samen aan een project dat de wijk een beetje beter maakt.”


Thuisgevoel

Dit toont een tweede principe voor het toekomstperspectief: bewoners moeten zich in de Prinskouter thuis kunnen voelen. “We kunnen niet terug naar vroeger en dat willen we ook niet”, benadrukt Joos. “In deze wijk wonen veel verschillende mensen. Ons werk moet ervoor zorgen dat iedereen er zich vertrouwd en erkend voelt. Om dat te realiseren mogen mensen geen vreemden voor elkaar zijn. Dat voelt niet veilig aan.”

Via complementaire projecten willen de opbouwwerkers dat iedereen zich goed voelt in de wijk. Bewoners moeten trots op hun buurt kunnen zijn. Het moet een plek worden waar ze voor op willen komen.

Daarnaast wil Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen ook onderzoeken hoe ze samen met bewoners nieuwe solidaire systemen kunnen uitwerken. Bestaande deelinitiatieven blijken vooral van de middenklasse uit te gaan. Mensen in kwetsbare posities voelen zich weinig aangesproken. Met aangepaste deelinitiatieven kunnen bewoners hun eigen situatie verbeteren en meer voor elkaar betekenen.


Van koer tot Botaniek

Omdat open ruimte schaars is in de wijk, begon bij Samenlevingsopbouw het plan te rijpen om de geasfalteerde parking voor de basisvoorziening een tweede leven te geven als ontmoetingsplek van en voor de buurt. De Botaniek was geboren. Het is een concreet vertrektpunt om met bewoners na te denken over de toekomst van de Prinskouter. “We willen van onze koer een publieke ruimte maken”, vertelt Ovaere. “Maar of dat een groene zone moet worden, een sportveld, of een speelterrein voor kinderen, willen we aan de buurt zelf overlaten. We zijn een participatieproces met bewoners gestart. Ik wil zeker niet op de feiten vooruitlopen, maar de resultaten van onze eerste bevraging wijzen erop dat mensen hunkeren naar een groene plek waar hun kinderen veilig kunnen spelen.”

Voor Samenlevingsopbouw is het belangrijk dat de buurt niet enkel in de ontwerp betrokken is. “We willen dat de bewoners opnieuw recht op de ruimte krijgen. Ook bij de aanleg en het beheer achteraf moeten buurtbewoners en gebruikers het heft in handen hebben. Zij moeten echt eigenaar van het terrein worden.”

Prinskouter 3

Meer publieke ruimte

Wanneer bewoners via projecten als De Botaniek hun omgeving kunnen verbeteren, ervaren ze dat ze meetellen en recht hebben op hun stad.

Joos wil het daar niet bij laten. Hij pleit voor mee ruimtelijke herverdeling. “Het mag niet bij De Lochting of De Botaniek blijven. We dromen om van de straten in de buurt weer echte woonstraten te maken. Straten van bewoners, niet van auto’s. Joos durft verder denken. “Het private park St-Hubert beslaat een derde van de wijk en vormt er de groene long. Alleen is het vandaag niet toegankelijk voor buurtbewoners. Dat willen we graag veranderen."

”Projecten als de Lochting en de Botaniek creëren nieuwe publieke ruimtes in de wijk. Om beide met elkaar te verbinden en de straten meer als verblijfsruimte in te richten, maken de opbouwwerkers gebruik van wat ze zelf groene acupunctuur noemen. “Door kleine groenelementen hier en daar in de wijk aan te brengen willen we mensen sensibiliseren”, legt Ovaere uit.

Daarnaast hoopt Samenlevingsopbouw Oost-Vlaanderen De Lochting verder uit te bouwen. “Naast de sociale moestuin ligt nog een stuk braakliggend terrein van de sociale huisvestingsmaatschappij. Daar willen we graag een tijdelijke ontmoetingsplek van maken. Als er ooit nieuwe woningen gebouwd worden, willen wij graag samen met de huisvestingsmaatschappij nadenken over een participatieve, duurzame invulling. We dromen van sociale cohousing, met duurzame passiefwoningen waar ook kwetsbare groepen hun plaats hebben.”

Zo’n visie op de wijk geeft houvast, maar vergt veel tijd. Joos is realistisch: “Zo’n ingrijpende ommezwaai kan Samenlevingsopbouw niet alleen realiseren. Om hierin te lukken hebben we voldoende draagvlak in de buurt nodig. In die zin is het terugwinnen van ruimte evenzeer een kwestie van een stem geven aan bewoners en maatschappelijk kwetsbare groepen, als van fysieke herverdeling van de buurt. Het toekomstperspectief voor de buurt biedt niet alleen een bril om nieuwe ruimtelijke opportuniteiten op te sporen, maar ook om ze te creëren en uit te bouwen.”

Joos en Ovaere  besluiten als volgt: “Het versterken van grondrechten, community building, en meer ruimte publiek maken, dat is de manier waarop we de komende jaren willen werken aan de Prinskouter. Zo wordt dit een duurzame wijk die leeft, kansen biedt en waar bewoners iets in de pap te brokken hebben. We weten dat dit niet van vandaag op morgen zal lukken, maar het langetermijnperspectief is voor ons cruciaal.”

Artikel: Dit E-mail adres wordt beschermd tegen spambots. U moet JavaScript geactiveerd hebben om het te kunnen zien., Dit E-mail adres wordt beschermd tegen spambots. U moet JavaScript geactiveerd hebben om het te kunnen zien. en Dit E-mail adres wordt beschermd tegen spambots. U moet JavaScript geactiveerd hebben om het te kunnen zien.