Als we het hebben over de inrichting en aanleg van pleinen en groene ruimtes, doen we dat zelden in termen van herverdeling en solidariteit. Het ene lijkt weinig met het andere te maken te hebben. Maar niets is minder waar. De Nieuwe Stad, een sociale hoogbouwwijk in Oostende, illustreert dat.

Foto5

Groene herverdeling

In de Nieuwe Stad werkt Samenlevingsopbouw West-Vlaanderen sinds jaar en dag samen met het stadsbestuur en de bewoners. De focus ligt op de pleinen en het groen in de wijk. Jaar na jaar wordt een stuk van de open ruimte tussen de torenblokken opgeknapt. Eerst werd het Cardijnplein aangepakt. Het dichte struikgewas dat het plein afsloot verdween. Er kwamen paden, banken, een terras en een openbare barbecue in de plaats. Op het plein aan de Guldensporenlaan legden we een buurttuin, een boomgaard en een pluktuin aan, werd het speelmateriaal vernieuwd en kwamen er picknickbanken. Aan de inkom van de wijk plaatste het stadsbestuur een fontein, die dienst doet als plonsbad voor de kinderen. Het braakliggend terrein aan de Karel Goetghebeurstraat werd een park met een plein om te voetballen, een wadi en houten ponton. De make-over van het Moysonplein staat nog op het programma.

Zo is de openbare ruimte in de Nieuwe Stad geleidelijk van een oninteressant en ongebruikt domein veranderd in een groene ruimte die volop ingepalmd wordt door de bewoners. Dat laatste mag niet verwonderen. De wijkbewoners kregen telkens een belangrijke stem in het ontwerp van de plannen. De uitgangsvraag was: “wat willen de wijkbewoners, wat hebben ze nodig, en hoe kunnen alle subgroepen er hun eigen plekje vinden?”

De keuze om in te zetten op de omgeving van de Nieuwe Stad is niet toevallig. Of een leefomgeving troosteloos, dan wel dynamisch en groen is, maakt een enorm verschil voor de omwonenden. Een groene leefomgeving met veel open ruimte en vrijheid om te bewegen, heeft een positieve impact op het welbevinden van mensen, op hun veiligheidsgevoel, en zelfs op de hersenontwikkeling. Voldoende groen in onze omgeving is dus letterlijk van levensbelang.

Maar net die groene ruimte is ongelijk verdeeld. Als we in Vlaanderen kijken naar de gebieden waar de sociale ongelijkheid het zwaarste doorweegt, dan komen we uit op plaatsen waar openbaar groen schaars is. De investeringen in het groen en de openbare ruimte in deze wijk, zijn op zich dus al een vorm van herverdeling.


Foto1

Vertrouwd terrein

De pleinen zien er nu niet enkel aantrekkelijk uit. Ze worden, in tegenstelling tot vroeger, daadwerkelijk door de bewoners gebruikt. Kinderen spelen op de toestellen, komen op verkenning in de buurttuin, snoepen van de aardbeien. Gezinnen komen op het grasplein zitten om te picknicken. De buurttuin wordt onderhouden. Een paar ouderen zetten stoelen in de schaduw onder de bomen. Anderen zoeken net de zon op. De openbare barbecue is populair bij bewoners met een niet-Belgische afkomst. Op dinsdag komen wijkbewoners naar de tuin om verse kruiden te plukken. Al die dagdagelijkse bezigheden maken de diversiteit onder de wijkbewoners heel zichtbaar.

Zo komen wijkbewoners bijna toevallig met elkaar in contact op de pleinen. Ze geraken er vertrouwd met wie ook in de wijk woont en met de gewoontes van hun buren. Die vertrouwdheid zorgt ervoor dat mensen zich veilig en thuis kunnen voelen in de wijk. We stimuleren dit door activiteiten te organiseren die verbonden zijn met de buurttuin en de pleinen: een soepfestival, een buurtpicknick, de kinderdag, het tuinfeest of de sporthappening ‘I like to move it’.


Solidariteit met kleine s

De veelvuldige ontmoetingen en toevallige contacten op de pleinen brengen wijkbewoners daadwerkelijk dichter bij elkaar. Het zit in kleinigheden en het vraagt soms een alert oog om het vast te stellen, maar het is er wel: de kleine uitingen van solidariteit.

Een moeder houdt een oogje in het zeil als verschillende kleine kinderen uit de wijk op het hoge toestel spelen. Een aantal wijkbewoners helpt putten graven voor de nieuwe fruitbomen op het plein. Een andere hobbyfotograaf uit de buurt neemt op eigen initiatief foto’s van de werken en speelt ze door aan de werklui. Een paar jongeren halen een weggelopen hondje terug. Iemand maakt het pad sneeuwvrij. Een aantal vrouwen van verschillende afkomst wisselen tips uit over het gebruik van kruiden in de keuken. Groenteoverschotten uit de buurttuin worden verdeeld bij de meest kwetsbare gezinnen uit de wijk. Iemand legt een groepje kinderen uit hoe ze kunnen spelen rond de kippenren, zonder de kippen bang te maken. Peters en meters uit de wijk waken over de fruitbomen, zodat ze goed groeien, en we later de vruchten kunnen verdelen onder de wijkbewoners. Een vader leert een aantal kinderen voetballen en coacht hun ploegje.

Foto3

Samen solidair

Solidariteit zien we ook in de verantwoordelijkheid voor de pleinen, die de wijkbewoners gezamenlijk opnemen. De pleinen zijn nu hun gedeelde goed, waar ze samen gebruik van maken en samen zorg voor moeten dragen.

Dat loopt niet altijd vlekkeloos en de meningen over het gebruik van de ruimte durven al eens verschillen. Mag je bloemen uit de wilde bloemenweide plukken en meenemen? Staat het iedereen vrij om groenten en kruiden mee te nemen uit de tuin? Mogen de jongeren ’s avonds op de speeltoestellen hangen? Laat je honden vrij lopen op de pleinen? Wat doe je met je afval na een picknick? Soms ontstaan er discussies en frustraties, maar er groeien toch een paar, vaak onuitgesproken, afspraken. De gegroeide betrokkenheid van de wijkbewoners op de pleinen laat zich het best voelen aan de verontwaardigde reacties als er iets uitgesproken negatiefs voorvalt, zoals een geval van vandalisme aan de tuin.


Onbedoeld effectief 

Bij Samenlevingsopbouw West-Vlaanderen hadden we nooit kunnen denken dat een volgehouden inzet op de openbare ruimte ook een effecten op de solidariteit tussen wijkbewoners zou hebben. Het recht op groene ruimte en het stimuleren van de vertrouwdheid tussen wijkbewoners stond voor ons altijd voorop. Maar nu blijkt dat we ook voor plekken en evenementen gezorgd hebben waar bewoners met elkaar delen en met hun onderlinge verschillen leren omgaan.

Nu die effecten op solidariteit zichtbaar zijn, willen we hier verder mee aan de slag. We willen evenementen blijven organiseren die de wijkbewoners in al hun diversiteit samenbrengen, zoals buurtpicknicks en tuinfeesten. We willen met de bewoners blijven zoeken naar een goede inrichting van de pleinen, zodat alle subgroepen uit de wijk er hun ding kunnen doen en er hun plek kunnen vinden. Daarmee werken we louter aan de juiste omstandigheden waarin solidariteit ontstaat en gedijt. Want solidair zijn, dat doen mensen helemaal zelf.


‘Take good care of my baby’

De solidariteit tussen wijkbewoners in de Nieuwe Stad is ondertussen ook het onderwerp geworden van een heuse kortfilm, een ‘joint venture’ tussen Samenlevingsopbouuw West-Vlaanderen en kleinVerhaal. Regisseur Nicolas Daenens baseerde het scenario op verhalen en ervaringen uit de wijk en werkte met een cast die uitsluitend uit wijkbewoners bestaat. ‘Take good care of my baby’ gaat in première op het filmfestival van Oostende in september.


Dit E-mail adres wordt beschermd tegen spambots. U moet JavaScript geactiveerd hebben om het te kunnen zien.