Waterschei is een vroegere mijnwerkerswijk in Genk. Vandaag wonen er vooral mensen van gemengde etnische afkomst, in totaal meer dan 20 nationaliteiten. De groep met Turkse roots is goed voor bijna de helft van de bevolking, gevolgd door de buurtbewoners van Italiaanse afkomst. In de jaren na de mijnsluiting plooiden inwoners zich meer terug op hun eigen gemeenschappen. Met het project 'Gezien?' probeerde RIMO Limburg samen met partnerorganisaties het sociale weefsel opnieuw te versterken. Ellen Hendrix van RIMO Limburg legt uit.

Dit artikel legt eerst uit wat 'Gezien' precies was en wie er zich mee in engageerde. Vervolgens geeft het een beeld van wat het project wou bereiken. Tenslotte wordt een licht geworpen op enkele resultaten.

Project Gezien - Buren klein


Wat was 'Gezien?'?

Gezien?' was eerst en vooral een fotoproject. Met grote spandoeken die in Waterschei werden opgehangen, probeerde 'Gezien?' een debat los te maken over thema's zoals de beheersing van het Nederlands, pesten op school, respect voor andere religies en de intimidatie van meisjes en vrouwen. Op zeven locaties in de wijk hingen foto's van drie bij twee meter.

Tussen september 2006, en juni 2008 werden vier reeksen van telkens zeven foto's in de wijk opgehangen. Foto's van één reeks bleven niet op dezelfde plaats hangen, maar werden regelmatig van locatie gewisseld. De frames werden op zichtbare plekken in de wijk geplaatst: aan de 4 basisscholen, de Oekraïense kerk, het Buurthuis en de voetbalclub Turkse Rangers (achterzijde Turkse moskee),.

De onderwerpen van de foto's waren voor de meeste mensen erg herkenbaar. In die zin had het project evengoed in een andere wijk dan Waterschei plaats kunnen vinden. Thema's die aan bod kwamen, waren onderwijs, opvoeding, samenleven in de wijk, verkeersveiligheid, Nederlands als gemeenschappelijke taal, vrije tijd, de woonomgeving ...

'Gezien?' hoedde er zich uitdrukkelijk voor om problemen te maken die er niet zijn. De meeste mensen wonen graag in Waterschei. Velen zijn er opgegroeid, vinden het een mooie wijk, kennen heel wat mensen in de buurt ... Maar om een aantal zaken kan je niet heen. De werkloosheid is groot. Er wonen veel mensen met een laag diploma. Nogal wat kleuters spreken geen Nederlands op het moment dat ze het eerste kleuterklasje instappen. Daarom is het belangrijk dat er over thema's als onderwijs, opvoeding, de Nederlandse taal of samenleven opnieuw gepraat wordt.


Wie zat er achter 'Gezien?

RIMO Limburg stond niet als enige organisatie in voor 'Gezien?'. Naast de buurtwerkster van RIMO Limburg maakten de jeugdwelzijnswerking van Gigos VZW en de wijkmanager van de Stad Genk deel uit van de kerngroep.

Een bijzondere rol was weggelegd voor fotoatelier Zwiep. Zwiep maakt deel uit van de jeugdwelzijnswerking in Waterschei. Bij Zwiep worden jongeren uit diverse wijken - maar ook nadrukkelijk uit Waterschei - creatief en technisch ingewijd in de fotografie. De jongeren stonden in voor het fotograferen, maar dachten ook mee na hoe een boodschap over een thema in een foto vertaald kon worden.

Ook de directies van de lagere scholen waren nadrukkelijk bij het project betrokken. Heel wat thema's hadden betrekking op ervaringen, die zij met hun leerlingen opdoen of op knelpunten die ze tegenkomen. Mede daarom koos 'Gezien?' voor scholen als locatie voor de frames met de foto's.


Wat was het doel?

Maar wat wilden de initiatiefnemers van 'Gezien?' nu eigenlijk met het project bereiken? Uiteraard was het de bedoeling dat zoveel mogelijk wijkbewoners de foto's zouden zien. Maar dat de foto's gezien zouden worden, was niet voldoende. Er moest over gepraat en gediscussieerd worden. Hoe meer de foto's bij de mensen zouden losmaken, hoe beter. Bewoners moesten nadenken over wat ze zagen en bij zichzelf nagaan of ze er zich herkenden in de foto's. Hoe meer reacties hoe beter ...

'Gezien?' stond ook open voor mensen met ideeën over nieuwe thema's die in foto's verwerkt konden worden. Samen met die bewoners werd er gekeken op welke manier hun boodschap in een foto kon worden vertaald. Bovendien hoopte men dat de foto's echt zouden gaan 'leven', dat er 'beweging' om zou ontstaan. Er werd dan ook bewust gekozen om gekende buurtbewoners in beeld te brengen, zoals de dokter, een actieve vrijwilligster en een gekende Zuster en de Imam. Zij werden aangesproken en legden de achterliggende boodschap uit. De foto's moesten besproken worden aan de schoolpoort, op straat, maar ook bij oudercomités, verenigingen ...Op die manier konden de thema's opgepikt worden, bijvoorbeeld door er een gespreksavond of een vormingsmoment over te organiseren.

De mensen achter 'Gezien?' waren niet naïef. Foto's zien en erover discussiëren is één ding, het gedrag van mensen veranderen nog iets helemaal anders. Maar...als mensen met elkaar babbelen over hoe je bijvoorbeeld thuis een rustige plek creëert waar de kinderen hun huiswerk kunnen maken, de handen in elkaar slaan om hun straat op te ruimen, of met hun zorgen over bepaalde aspecten in de opvoeding van hun kind binnenspringen in de opvoedingswinkel, dan heb je al heel wat bereikt.

Project Gezien - School klein


Resultaten

Dat de aanpak werkte bewijzen volgende concrete resultaten:

  • In de aanloop van het project werd een spel ontwikkeld, 'De Kolenboer'. Het spelen van dit spel had tot doel de thema's die de bedenkers van 'Gezien?' in gedachten hadden te toetsen bij buurtbewoners en eventueel nieuwe thema's te laten ontstaan. Daarnaast werd het in de loop van het project gebruikt als methodiek om de foto's te bespreken. Het spel werd getest met de leerkrachten van één van de lagere scholen tijdens een pedagogische studiedag. Aan de hand van stellingen werden situaties besproken, waarvan sommigen al in beeld werden gebracht. De buurtwerkster van RIMO Limburg trok met het spel 'De Kolenboer' naar de 'taallokaal'-groep van Basiseducatie in de lagere school. De vrouwen van deze groep waren enthousiast over het spel en vonden de situaties die al in beeld werden gebracht herkenbaar en relevant. Waar leren kinderen hun eerste woordjes Nederlands? Hoe laat gaan de kinderen slapen om uitgerust in de klas te zitten? Waar zijn er fijne speelpleintjes? Wie helpt er mee met het huiswerk? Allemaal vragen die uitgebreid werden besproken.

  • De basisschool van het gemeenschapsonderwijs liet leerlingen als 'politie tegen afval' patrouilleren op de speelplaats. De foto 'zoek de vuilbak' vormde hiervoor de rechtstreekse aanleiding. De klas met de minste boetes werd beloond. Diezelfde school organiseerde een vormingsnamiddag waar ouders tips meekregen voor de ondersteuning van hun kinderen bij het maken van het huiswerk. De foto waarop een kind in zeer lawaaierige omstandigheden huiswerk probeert te maken werkte hier inspirerend.

  • Tijdens een samenkomst van de moedergroep in een andere school werden een aantal foto's uitgebreid besproken. Het thema tweetalig opvoeden kwam hier uitgebreid aan bod. Moeders gaven elkaar tips over hoe te zorgen dat de kinderen ook buiten school Nederlands kunnen spreken. Zo getuigde een moeder over haar aanpak: op de frigo woordjes in twee talen hangen, zodat zijzelf en de kinderen die beter zouden leren. Maar er werd ook gesproken over welke vrijetijdsbesteding het nuttige (Nederlands oefenen) aan het aangename (leuke bezigheid) kan koppelen. Een andere mama kon in de groep terecht met haar bezorgdheden over reacties van grootouders die schrik hebben dat ze niet meer kunnen communiceren met kleinkinderen.

  • Het project versterkte ook bestaande samenwerkingsverbanden. Zo volgden een jongerenwerkster van Waterschei samen met enkele leerkrachten van twee scholen een opleiding over 'peer mediation'. Dit betekent dat zij kinderen gaan opleiden om te bemiddelen in conflicten tussen andere kinderen, op school of in de jeugdwelzijnswerking.

  • Om de buurtbewoners die aan de foto's meewerkten, te bedanken, bracht 'Gezien?' hen op een namiddag samen. Tussen de vlaai en de koffie bespraken ze de foto's en hadden ze het over reacties die zij kregen. De vrijwilligers van 'Gezien?' kregen alleen maar positieve reacties. Op deze bijeenkomst kwam nog een nieuw thema, pesten, aan bod. Dit thema werd later in een doek verwerkt.

  • Er was één doek dat zeer veel reactie losweekte: een luchtfoto van de buurt met daarop een aantal scheldwoorden in verschillende talen. De discussies die hieruit voortkwam resulteerde in een nieuw doek. Na een gesprek tussen de mensen van 'Gezien?' en de Moskeevereniging werd samen gewerkt aan een doek rond respect voor elkaars geloof. Bovendien werd de wijkmanager uitgenodigd om te spreken over het belang van Nederlands voor een groep van een 300-tal Turkse buurtbewoners.

  • Basiseducatie, die taallessen verzorgen voor anderstaligen, gebruikte de foto's als materiaal in de lessen en besprak de boodschappen uitgebreid in de taallesgroep in Waterschei.

  • Er kwam ook een enthousiaste reactie uit onverwachte hoek. KRC Genk raakte in het project geïnteresseerd en werkte mee aan een reeks foto's. vier voetballers poseerden met een aantal kinderen onder de slogan: "Mannen met ballen spreken Nederlands".

  • Eén van de laatste foto's die werd gemaakt past in het thema respect. Buurtbewoners werden uitgenodigd om op een zaterdag namiddag op een plein te verzamelen. Ruim 150 bewoners daagden op en poseerden voor een doek met als slogan "Allemaal van Waterschei en respect voor elkaar".

Deze resultaten bewijzen dat een project als 'Gezien?' op het eerste zich niet met stadsvernieuwing te maken heeft, maar als je beter kijkt heeft het daar wel zijn waarde in. Het project zorgde er immers voor dat mensen met zeer verschillende achtergronden opnieuw met elkaar in discussie konden gaan. Door mensen elkaar te laten ontmoeten investeer je in het sociaal weefsel van een buurt. Op die manier verbeter je de situatie van een wijk door gebruik te maken van de sociale mix die er al aanwezig is.

 

Terug naar het artikeloverzicht